Afgan Kadınların Mor Cumartesi Mücadelesi
15 Ağustos 2021’de Taliban’ın Kabil’e girmesiyle Afganistan’da yeni bir dönem başladı. Beş yıl geçti. Bu beş yıl, bir ülkenin yarısını sistematik olarak görünmez kılmanın, sesini kısmanın ve geleceğinden koparmanın tarihi oldu. Taliban yönetimi, ülkeyi adeta bir “yasaklar ülkesi”ne dönüştürdü. Eğitim, çalışma, seyahat, kamusal alan, hatta ses… Kadınlar için neredeyse her şey yasaklandı. Ve bu yasaklar, sadece kağıt üzerinde kalmadı; sokaklarda, evlerde, hastanelerde, okulların kapısında her gün yeniden uygulandı.
Kız çocukları altıncı sınıftan sonra okula gidemiyor. Üniversite kapıları kadınlara kilitlendi. İş yerlerinden çıkarıldılar, sivil toplum örgütlerinde, BM ofislerinde, güzellik salonlarında çalışmak yasaklandı. Mahram olmadan uzun mesafe yolculuk edemiyorlar. Parklar, spor salonları, hamamlar onlar için kapalı. Bazı bölgelerde kadın sesinin radyoda, televizyonda duyulması bile yasak. Daha yeni çıkarılan ceza kuralları ve “erdemi emretme, kötülüğü engelleme” yasalarıyla bu ayrımcılık resmen kurumsallaştırıldı. Afganistan, dünyada kız çocuklarının cinsiyetleri nedeniyle ortaöğretimden yoksun bırakıldığı tek ülke haline geldi. Milyonlarca kız, potansiyelinin henüz açılmadan solmasına mahkûm edildi.
Afgan kadınlar susturulmadı. Susmadılar.
Taliban’ın iktidarı ele geçirmesinden sadece iki gün sonra, 17 Ağustos 2021’de “Mor Cumartesi Hareketi” doğdu. Mor renk umudu ve gücü, Cumartesi ise yeni başlangıçları simgeliyordu. Hareketin kurucularından Maryam Marof Arwin ve arkadaşları, “Hak, Adalet, Özgürlük” sloganıyla yola çıktı. Sokak protestoları, ev içi eylemler, duvar yazıları, gizli eğitimler, açık mektuplar, hashtag kampanyaları… Baskı arttıkça yöntemler değişti ama direniş durmadı. Bugün Afganistan’ın birçok vilayetinde üyeleri bulunan bu hareket, kadınların sesini hem ülke içinde hem de uluslararası alanda canlı tutmaya devam ediyor.
Onlar biliyor ki sessizlik, suça ortaklıktır. Depremlerde kadın doktor olmadığı için yaralı kadınların tedavi edilemediğini, zorla evliliklerin arttığını, tutuklanan protestocuların maruz kaldığı şiddeti ve işkenceyi belgeleyip dünyaya duyuruyorlar. “Deprem evleri yıktı, Taliban politikaları umutları yıktı” diyorlar. Uluslararası topluma sesleniyorlar: Taliban’la angajman politikasını bırakın, kadınların protesto hakkını tanıyın, liderlerini hesap vermeye zorlayın. Çünkü kadınları zincirli olan hiçbir toplum özgür değildir.
Beş yıl, bir çocuğun çocukluğunu, bir gencin geleceğini silmeye yeter. Ama Afgan kadınların direnişi de beş yıldır sürüyor. Onlar evlerine kapanmış, korkuya teslim olmuş değiller. Gizli sınıflarda ders anlatıyor, duvarlara yazı yazıyor, sosyal medyada seslerini yükseltiyor, dayanışma ağlarını genişletiyorlar. Baskı ne kadar artarsa artsın, “Asla susmayacağız” diyorlar.
Bu sadece Afganistan’ın meselesi değil. Bir ülkenin yarısını yok saymak, insanlığın ortak vicdanına vurulmuş bir darbedir. Mor Cumartesi Hareketi’nin çağrısı net: Sessiz kalmayın. Afgan kadınların mücadelesine ses verin. Çünkü onların direnişi, yalnızca kendi hakları için değil, özgürlüğün, adaletin ve insan onurunun evrensel savunmasıdır.
Yasaklar ülkesinde bile umut, mor bir Cumartesi sabahı gibi yeniden doğabilir. Yeter ki duyulsun.
Kuruluş ve İsim Anlamı
Hareket, Taliban’ın Kabil’i ele geçirmesinin hemen ardından Maryam Marof Arwin tarafından başlatıldı. Arwin, daha önce 2017’de Afganistan Kadın ve Çocukların Refahını Güçlendirme Örgütü’nü (AWCSWO) de kurmuş bir kadın hakları aktivistidir.
İsim bilerek seçilmiştir:
Amaç ve Faaliyetler
Hareketin temel hedefi, Taliban’ın kadınlara yönelik sistematik baskılarına (eğitim yasağı, çalışma yasağı, kamusal alandan dışlama, zorunlu kıyafet dayatması, seyahat kısıtlamaları vb.) karşı Afgan kadınların sesini canlı tutmak, haklarını savunmak ve uluslararası kamuoyunun dikkatini çekmektir.
Faaliyet yöntemleri çeşitlidir ve güvenlik nedeniyle büyük ölçüde gizli/yaratıcıdır:
Hareket, Afganistan’ın en az 12 vilayetinde üyelere sahiptir. Üyelerinin ve liderlerinin çoğu hâlâ ülke içinde yaşamakta ve faaliyet göstermektedir. Taliban’ın baskı, tehdit, gözaltı ve şiddetine rağmen direniş devam etmektedir.
Güncel durum ve mesaj
Hareket, Taliban yönetiminin dördüncü yılı ve sonrasında da aktif kalmıştır. Raporlarında kadınlar arasında ruh sağlığı krizinin, intiharların, zorla/çocuk yaşta evliliklerin ve ev içi şiddetin kritik seviyelere çıktığını vurgulamakta; uluslararası toplumu Taliban’la diplomatik ilişki kurmaktan kaçınmaya, rejimle meşruiyet vermemeye ve Afgan kadınların mücadelesine somut destek vermeye çağırmaktadır.
Maryam Marof Arwin’in sık tekrarladığı mesaj: “Asla susmayacağız.” Gerçek barış ve adaletin ancak meşru, demokratik ve adem-i merkeziyetçi/federal bir hükümetle mümkün olabileceğini savunurlar.
Kısaca, Mor Cumartesi Hareketi, 2021’den bu yana Afganistan’da kadınların öncülük ettiği en görünür ve ısrarlı sivil direniş odaklarından biridir.
;){kind=link}
Yorumlar (0)