Ghassan Kanafani, Sürgünün ve Direnişin Şairi

Kanafani’nin önemi, Filistin meselesini soyut siyasi sloganların ötesine taşımasından gelir. O, okuyucuyu Filistinli bir annenin mutfağına, bir babanın çaresizliğine, bir gencin hayallerinin nasıl kırıldığına davet eder. Eserleri, sürgünün psikolojik yıkımını, yersiz yurtsuz bırakılmanın yarattığı kimlik bunalımını ve belleğin direniş gücünü ortaya koyar. Bu nedenle romanları ve öyküleri, yalnızca Filistin edebiyatının klasikleri olmakla kalmamış, dünya edebiyatında da sürgün ve direniş literatürünün temel metinleri arasında yer almıştır. Türkiye’de okuyucu Kanafani’yi özellikle Hayfa’ya Dönüş üzerinden yakından tanır. Bu eser Türkçeye çevrilmiş en etkili Filistin romanlarından biridir. Kitap, okunduktan sonra insanın zihninden kolay kolay çıkmaz. Çünkü Kanafani, acıyı estetize etmeden, ama aynı zamanda umudu da tamamen tüketmeden anlatmayı başarır. Onun metinlerinde Filistin, sadece bir coğrafya değil; aynı zamanda insanlığın vicdanında hâlâ açık bir yaradır.

 

Her Şey , Her Şeye Rağmen Devam Ediyor

Filistinli yazar, düşünür ve devrimci Ghassan Kanafani, 8 Temmuz 1972’de İsrail ajanları tarafından düzenlenen bombalı bir suikastla, henüz 36 yaşındayken çocuk yaştaki yeğeni Lamees’le birlikte katledildi. Ölümünün üzerinden yarım asır geçmiş olsa da Kanafani’nin adı, Filistin edebiyatının en parlak zirvelerinden biri olarak hâlâ dimdik ayakta duruyor. Onun hikâyeleri sadece edebiyat değil; aynı zamanda bir halkın kolektif hafızası, acısı ve umudunun en güçlü tanıklıklarıdır

Nakba , Büyük Felaket

1948 Nakba’sı (Büyük Felaket), Kanafani’nin ailesini de diğer yüz binlerce Filistinli gibi evlerinden, topraklarından ve anılarından kopardı. Gazze’ye, sonra Lübnan’a sürgün oldular. Bu travma, Kanafani’nin tüm eserlerinin merkezine oturdu. En önemli yapıtlarından Güneşteki Adamlar (Men in the Sun), çaresiz Filistinli mültecilerin çölde, bir su tankerinin içinde boğularak ölmesini anlatır. Roman, susuzlukla, umutsuzlukla ve insanlık dışı koşullarla dolu bir yolculuğu öyle çarpıcı bir dille resmeder ki okuyanı derinden sarsar. Hayfa’ya Dönüş (Return to Haifa) ise işgal altındaki memleketine yıllar sonra dönen bir ailenin dramını işler. Said ve Safiye, 1948’de terk etmek zorunda kaldıkları evlerine geldiklerinde, artık orada bir Yahudi ailesinin yaşadığını görürler. Oğulları Halil bile artık İsrail ordusunda asker olmuştur. Kanafani, bu romanda kimlik kaybını, yabancılaşmayı ve kuşaklar arası kopuşu ustalıkla anlatır.

 Anti Emperyalist , Anti Sömürgeci Mücadele

Kanafani, edebiyatı bir araç olarak gördü. Ona göre kalem, silahla aynı safta durmalıydı. Filistin Halk Kurtuluş Cephesi’nin (FHKC) sözcülüğünü üstlendi. Marksist bir perspektiften Filistin sorununu ele aldı; meseleyi yalnızca ulusal bir direniş değil, aynı zamanda emperyalizm ve sömürgecilik karşıtı küresel bir mücadele olarak yorumladı. Yazılarında silahlı direnişi meşru bir hak olarak savundu. İsrail işgalini, Batı’nın verdiği desteği ve Arap rejimlerindeki yozlaşmayı keskin bir dille eleştirdi. Ona göre kalıcı bir barış, ancak işgalin sona ermesi, mültecilerin geri dönüş hakkının tanınması ve Filistin’de herkes için eşit hakların güvence altına alınmasıyla mümkün olabilirdi.

Belleğin Direnişi

Kanafani’nin önemi, Filistin meselesini soyut siyasi sloganların ötesine taşımasından gelir. O, okuyucuyu Filistinli bir annenin mutfağına, bir babanın çaresizliğine, bir gencin hayallerinin nasıl kırıldığına davet eder. Eserleri, sürgünün psikolojik yıkımını, yersiz yurtsuz bırakılmanın yarattığı kimlik bunalımını ve belleğin direniş gücünü ortaya koyar. Bu nedenle romanları ve öyküleri, yalnızca Filistin edebiyatının klasikleri olmakla kalmamış, dünya edebiyatında da sürgün ve direniş literatürünün temel metinleri arasında yer almıştır.

Türkiye’de  okuyucu  Kanafani’yi özellikle Hayfa’ya Dönüş üzerinden yakından tanır. Bu eser Türkçeye çevrilmiş en etkili Filistin romanlarından biridir. Kitap, okunduktan sonra insanın zihninden kolay kolay çıkmaz. Çünkü Kanafani, acıyı estetize etmeden, ama aynı zamanda umudu da tamamen tüketmeden anlatmayı başarır. Onun metinlerinde Filistin, sadece bir coğrafya değil; aynı zamanda insanlığın vicdanında hâlâ açık bir yaradır.

     Göçten , Geriye Dönüş

Bugün, 1948’den bu yana milyonlarca Filistinli hâlâ mülteci kamplarında, diasporada ya da işgal altında yaşamaya devam ediyor. Geri dönüş hakkı hâlâ Birleşmiş Milletler kararlarında yer alıyor ancak uygulanmıyor. Kanafani’nin savunduğu ilkeler, bu nedenle hâlâ güncelliğini koruyor. O, sadece bir yazar değil; aynı zamanda bir fikir adamı, bir örgütleyici ve bir semboldü. İsrail’in suikastıyla susturmak istediği ses, aslında daha da yükseldi. Bugün Filistin direnişinin kültürel cephesinde Kanafani’nin mirası, yeni kuşak yazarlar, sanatçılar ve aktivistler tarafından yaşatılıyor.

Ghassan Kanafani’yi anmak, yalnızca bir yazarın ölüm yıldönümünü kutlamak değildir. Aynı zamanda adaletin, hafızanın ve özgürlüğün hâlâ ertelenemez olduğunu hatırlamaktır. Onun gibi aydınlar, kalemleriyle hem bugünü hem de yarını aydınlatmaya devam ediyor. Sürgün, hâlâ sürüyor; ama direnişin ve umudun dili de susmuyor.

Kanafani’nin dediği gibi, “Her şey, her şeye rağmen devam ediyor.”