Değişim Değeri mi? Kullanım Değer mi?
Barınma sorunu, günümüz toplumlarının en yakıcı meselelerinden biri olarak karşımıza çıkıyor. Ülkemizde de olduğu gibi, kimi burjuva siyaset erbabının ileri sürdüğü gibi, bu sorun ülkenin ekonomik gelişimiyle kendiliğinden çözülebilir değil. Aksine, sorun kapitalist sistemin derin yapısal krizinin bir sonucudur. Kapitalizm, her şeyi metalaştıran mantığıyla barınmayı da bir yatırım aracı haline getirerek, milyonlarca insanın temel ihtiyacını piyasa dinamiklerine teslim etmiştir. Bu yaklaşım, konut fiyatlarının astronomik seviyelere çıkmasına, kiraların erişilemez hale gelmesine ve evsizlik oranlarının artmasına yol açıyor.
Kapitalist sistemde barınma, bireysel mülkiyet ve kar odaklı bir meta olarak görülür. Spekülatörler, emlak şirketleri ve finansal kurumlar, konutları stoklayarak fiyatları şişirir; bu da düşük gelirli kesimleri dışlar. Örneğin, büyük şehirlerdeki kentsel dönüşüm projeleri, sözde “gelişim” adı altında yoksulları yerlerinden ederken, lüks rezidanslar yükseltir. Bu kriz, sadece ekonomik durgunluk dönemlerinde değil, büyüme dönemlerinde de derinleşir çünkü kapitalizm eşitsizliği besler. Zenginler mülk biriktirirken, emekçiler barınma hakkından mahrum kalır. Bu yapısal kriz, neoliberal politikaların sonucu olarak devlet müdahalesini minimize eder; özelleştirmeler ve deregülasyonlar, sorunu daha da içinden çıkılmaz hale getirir.
Kapitalist Sistemin Amiral Gemisinde Barınma
Dünyanın en güçlü ekonomisi ABD’de, devasa bir konut stoğu boş dururken, yüz binlerce kişi sokaklarda, araçlarda veya derme çatma barınaklarda hayatta kalmaya çalışıyor. Bu tablo, kaynak bolluğunun nasıl bir avuç insanın elinde gasp edildiğini çarpıcı biçimde ortaya koyuyor. 2025 verilerine göre, ABD’de yaklaşık 15.2 milyon boş konut bulunurken , evsiz birey sayısı 771 bini aşmış durumda . Bu, her evsiz kişi başına ortalama 20 boş ev düştüğü anlamına geliyor ,bir bolluk ironisi ki, trajikomik bir tiyatro sahnesini andırıyor. Nasıl oluyor da bu kadar çok ev boş kalırken, aileler kışın soğuğunda titreyerek uyanıyor? Cevap, barınmanın bir hak olmaktan çıkarılıp, kar aracı haline getirilmesinde saklı.
Kapitalist ekonomik düzen içinde, konutlar yaşanacak mekanlar olmaktan çıkıp, spekülatif yatırımlara dönüşüyor. Büyük kurumlar ve yatırımcılar, mülkleri toplayıp ellerinde tutarak fiyatları şişiriyor, boş evleri bile servet biriktirme aracı olarak kullanıyor. Örneğin, yatırımcıların elindeki boş ev sayısı 882 bini geçmiş durumda , ve bu rakamlar, piyasanın kullanım değerini hiçe sayarak değişim değerine odaklandığını gösteriyor. Evler, ihtiyaç sahiplerine ulaştırılmak yerine, değer kazanması için bekletiliyor – tıpkı bir borsa hissesi gibi. Bu yaklaşım, kiraları göklere çıkarıyor, ev fiyatlarını erişilmez kılıyor ve düşük gelirli kesimleri sistematik olarak dışlıyor. Sonuç? Evsizlik oranı yüzde 18 artmış, 771 bin kişi bu krizin kurbanı olmuş . Bu sadece istatistik değil; parçalanan aileler, kaybedilen umutlar ve toplumun çürüyen bir yarası.
Bu krizin arkasında yatan asıl sorun, kaynakların bir avuç elitin elinde yoğunlaşması. ABD nüfusunun yaklaşık yüzde 7’si milyonerken , yani 23.8 milyon insan en az bir milyon dolarlık servete sahipken , geniş kitleler ekonomik bir uçurumun kenarında yaşıyor. Daha da vahimi, bu eşitsizlik siyasi arenada katmerleniyor. Kongre üyelerinin yarısından fazlası milyoner , ki bu oran genel nüfustaki milyoner yüzdesinden katbekat yüksek. Bu temsil dengesizliği, yasaların halkı değil, zenginleri koruyan biçimde şekillenmesine yol açıyor. Vergi indirimleri yatırımcılara akarken, sosyal konut programları kırıntılarla idare ediliyor. Politikacılar, kendi sınıflarının çıkarlarını kollarken, sokaklardaki acıyı görmezden geliyor ,bir nevi, saraylarında ziyafet çekerken dışarıdaki açlığı unutan krallar gibi.
Evsizlik, bu yapısal çarpıklığın en acımasız yüzü. 2024-2025 döneminde bile, sayı 771 bine fırlamış , ve eyaletlerde durum daha da içler acısı: Kaliforniya’da 161 bin kişi evsiz . Bu artış, bireysel “başarısızlıklarla” açıklanamaz; aksine, sistemin bilinçli bir tasarımı. Pandemi sonrası dönemde konut piyasası spekülasyonla şişirilmiş, boş evler kar için bekletilirken aileler dışarı atılıyor. Çocuklar okula sokaklardan gidiyor, yaşlılar hastalıklarda savunmasız kalıyor , tüm bunlar, bolluk içinde yaratılan suni bir kıtlığın sonucu. Kongre’deki milyoner oranı yüzde 50’yi bulurken , başkanın emlakçı olması bir tesadüf eseri değildir.
Milyonlarca boş ev varken insanlar neden donarak ölüyor? Çünkü düzen, karı maksimize etmek için tasarlanmış , insan hayatını değil. Konutlar, ihtiyaçlara göre dağıtılmak yerine, finansal oyunlara kurban ediliyor. Bu döngü, eşitsizliği derinleştiriyor, sosyal bağları koparıyor , insanları gelecek kaygısının girdabında öğütüyor. Öte yandan kapitalist sistemde insanca yaşamanın imkansızlığını bir kez daha gözler önüne seriyor. ABD örneği, sorunun ekonomik gelişmişlikle ilgisinin olmadığının, meselenin kapitalist sistemin ekonomik/siyasi tercihlerinden kaynaklandığına dair yeterince veri sunmaktadır.
Barınmayı kamusal bir hak olarak görmeyen anlayış, bu krizi çözemez. Piyasa mekanizmalarına bırakılan barınma, sosyal adaleti yok sayar. Çözüm, barınmayı temel insan hakkı olarak kabul eden kamusal politikalarla mümkündür. Devlet, sosyal konut projeleri, kira kontrolleri ve toprak reformlarıyla müdahale etmelidir. Örneğin, kooperatif modelleri veya kamu mülkiyetindeki konutlar, erişilebilir barınmayı sağlayabilir. Ancak bu, kapitalizmin sınırları içinde kalmamalı; sistemin köküne inen bir dönüşüm gerektirir. Sosyalist yaklaşımlar, barınmayı kolektif bir sorumluluk olarak ele alır ve krizin kaynağı olan sömürü mekanizmalarını hedefler.
;){kind=link}
Yorumlar (0)