Arkeolojinin önemli isimlerinden Prof. Dr. Halet Çambel ile taş ve ağaç yapıları bir araya getirip işleyerek geleneksel mimaride çığır açan diplomasız mimar-yapıcı, değerli şair, yazar ve komünist eski tüfeklerden Nail Çakırhan, 8-10 Ekim 2026 tarihleri arasında Akyaka’da düzenlenecek etkinliklerle anılacak. “Gelenekten Çağdaşa Anadolu Mimarisi” adıyla 2006 yılında başlayan anma etkinlikleri, bu yıl tanıklıklar, anılar, müzik ve gün batımı konseriyle gerçekleştirilecek.
Etkinlikler 8 Ekim’de (2026) saat 18.00’de Nail Çakırhan & Halet Çambel Kültür ve Sanat Evi’nde başlıyor… Halet Çambel’in öğrencisi ve meslektaşı Dr. Füsun Ertuğ’un da katılacağı etkinlikte, sazı ve sözüyle Emin İgüs yer alacak. Şarkılar seslendirilecek. “Tanıklıklar, Anılar ve Müzik” başlığı altında Çambel ve Çakırhan’a ilişkin anılar da paylaşılacak. İkinci gün 9 Ekim’de etkinlikler, Çambel ve Çakırhan’ın mezar ziyaretleri ile başlayacak. Saat 16.00’da Akyaka Yücelen Otel toplantı salonunda Sadettin Özbek’in moderatörlüğündeki bir toplantı yapılacak: arkeolog Nezih Başgelen, mimar-karikatürist Behiç Ak, emekli vali Orhan Kırlı, Çakırhan’ların yakın dostu Hamdi Yücel Gürsoy, bağlama sanatçısı Abdullah Demirel ile Nail Çakırhan’ın torunları Olga Yani ve Sergey Yani Çakırhan ve Çambel ile ilgili anılarını paylaşacak… Bu arada Ağa Han Uluslararası Mimarlık Ödülü sahibi Nail Çakırhan & Halet Çambel Anı Evi de 13.00-16.30 saatleri arasında ziyarete açık olacak.
Anma programı 10 Ekim Cumartesi günü saat 17.30’da Akyaka Pazar Yeri’nde “Nail Çakırhan & Halet Çambel Anısına Gün Batımı Konseri” ile sona erecek.
===///===
Nail Vahdeti Çakırhan ve Halet Çambel Kimdir, Yaşam Öyküleri
Nail Vahdeti Çakırhan: Mimar, gazeteci, şair, komünist siyaset adamıdır. 1910 Ula/Muğla doğumludur. 2008’de yine Muğla’da hayatını kaybetmiştir. Konya Lisesinden sonra İstanbul Üniversitesi Tıp, Hukuk ve Edebiyat fakülteleri ile Moskova Doğu Halkları Üniversitesinde okumuştur. Nail V. Çakırhan aynı zamanda Atatürk’ün yakın çevresindeki Hasan Rıza Çambel’in kızı Prof. Dr. Halet Çambel’in ölene kadar birbirlerinden ayrılmayan eşidir.
Konya’da daha lisede, yazdığı şiirler dolayısıyla (“Alev Yağmuru” isimli ve maalesef basılı hali bugüne kalmamış şiirinde, kraldan çok kralcılık yapan devlet adamları tarafından Atatürk’ün müstebit bir rejim inşa ettiği ve Nail Çakırhan’ın da köylüleri derebeylere isyana teşvik ettiği çıkarımı ile başı derde girmiş) gözaltına alınmıştır. Atatürk’ün genç bir lise öğrencisinin şiir yüzünden içeri alındığını haber alması ile serbest bıraktırılmıştır.
Çakırhan, bu dönemle ilgili "Ben bu şiirle Atatürk'ü değil, Muğla'daki ağaları benzetmiştim derebeylerine. Atatürk biz gençler için müthiş bir deha, taptığımız bir insandı. Ona hakaret etmeyi düşünmem bile mümkün değildi. İşgüzarın biri şiiri ters yorumlamış ve nezarete attırmıştı beni. Sınavlara polis refakatinde gidip geldim." diyerek anlatır. Şiirin basılı hali, tüm nüshalar yok edildiği için maalesef günümüze kadar ulaşamamıştır.
Nail V. İmzasıyla, Çakırhan’nın yazdığı şiiri Nazım Hikmet de çok beğenmiş, Çakırhan’la tanışarak birlikte çalışmaya başlamışlardır. Nazım’la birlikte Sertel’lerin Resimli Ay, Görüşler ve Tan gazetelerinde şiirleri/yazıları yayınlanmıştır. Nazım ile birlikte şiirlerini 1+1=bir isimli bir şiir kitabında toplamışlardır. O dönem yazdıkları kimi şiirler sıklıkla birbirine karıştırılmıştır. Çakırhan’ın yazdığı Kadın Telakkisi şiiri uzun süre Nazım’ın sanılmıştır:
Kimi der ki kadın;
Uzun kış gecelerinde,
Serip bir döşek gibi
Yatmak içindir.
Kimi der ki kadın;
Yeşil bir harman yerinde,
Dokuz zilli bir köçek gibi
Oynatmak içindir.
Kimi der ki, hamur yoğurur.
Kimi der ki, çocuk doğurur.
Her ağızdan bir söz:
Kimi der ki, ilk göz ağrım.
Kimi der ki, onunla dolu bağrım.
Kimi der ki, bunca yıldır yaşıyorum ayalimdir.
Kimi der ki, boynumda taşıyorum vebalimdir.
Ne bu,
Ne şu.
Ne öyle,
Ne böyle.
Ne döşek,
Ne köçek.
Ne ayal,
Ne vebal…
O benim;
Kollarım, bacaklarım, dudaklarım,
Ve başımdır..
Yavrum, anam, öz kardeşim, karım,
Hayat arkadaşımdır…
Bir süre sonra Nazımla birlikte komünizm suçlamasıyla tutuklanırlar da. Çakırhan, Türkiye Komünist Partisine de üye oldukları ve TKP içinde de muhalif görüşleriyle tanınmışlığıyla da bilinir… Cumhuriyetin kuruluşunun onuncu yılı dolayısıyla çıkarılan aftan sonra Sovyetler Birliğine gitmiştir. Moskova Doğu Halkları Üniversitesi'nde iki buçuk yıl kadar Sosyalist Ekonomi okumuştur. Dönüşünde yine gazetecilik ve yanında muhasebecilik yapmıştır… 1946’da Türkiye Sosyalist Emekçi Köylü Partisinin kurucuları ile birlikte yine 141’den yargılanmış ve 4 yıl daha hapis yatmıştır. 1950 affıyla tekrar serbest bırakılmıştır.
Çakırhan, Rusya’dan döndükten sonra severek evlendiği ikinci eşi Arkeolog Halet Çambel ile birlikte Osmaniye Toprakkale’de, arkeolojik kazılar da yapmıştır. 1963'te Ankara'da, Turgut Cansever'in proje sahibi olduğu Türk Tarih Kurumu binasının inşaatını üstlenmiş ve bitirmiştir. Yaptığı yapılar arasında Alman Lisesi, Ergani’de eşi Halet Çambel ile birlikte yaptıkları kazı evi gibi binalar da bulunmaktadır.
1980 sonrasında sağlık nedeniyle yeniden Ula’ya Akyaka’ya yerleşmişler ve burada eşinin de katkılarıyla yaptıkları geleneksel mimariye uygun çalışmasıyla Ağa Han Uluslararası Mimarlık Ödülünü de kazanmıştır. Taş ve ağacı buluşturduğu özgün fikirleriyle Muğla’da mimarlık alanında yeni bir çığır açmıştır. Datça dahil Muğla’nın birçok ilçesinde özgün eserler bırakmıştır. Akyaka’da kendi evi dışında, Yücelen Otel, Konakaltı Han, Datça’da Emecik kıyısında Mermerciler için yaptığı Perili Köşk de bir Çakırhan evidir ve hala otel olarak konuklara hizmet vermektedir.
Can Yücel de, Çakırhan’ın mimarlık diploması olmadan yaptığı eserleri şöyle hicveder:
Yüksek mimardan geçilmeyen bu ülkede
Yüksek olmayan mimar
Bir tek Sinan var sanıyordum
Bir ikincisi var
Yüksek olmayan mimar
Nail V.
Yüksekler, yüksekten atıp kendilerini
Çatlasınlar patlasınlar…
Mimarlık ve Yapıcılık alanında öncü eserleriyle birlikte… Çakırhan, edebi dünyaya da bir hayli eser bırakmıştır:
Çakırhan’ın Önemli Edebi Eserleri:
Şiir:
1 + 1 = Bir (Nâzım Hikmet Ran ile birlikte, 1930
Daha Çok Onlar Yaşamalıydı… Bütün Şiirleri, 1996
Yazıları:
Harbin Eşiğindeki Türkiye, Tan Gazetesindeki Yazıları, 2003
Anıları ve Eşine Mektupları:
Üç Hapishaneden Mektuplar Canım Halet'çiğim 2008
Anılar: Nail Çakırhan, 2008
Yararlanılan Kaynaklar:
Vikipedi, Nail Çakırhan (bkz: Nail Çakırhan - Vikipedi)
Biyografya: (bkz: Nail Çakırhan - Biyografya)
Ahmet Duran Aslan, 2024, Söylem 3. Uluslararası Filoloji Sempozyumu Bildiri Tam Metinleri…
Ekşi Sözlük, Cumhuriyet Gazetesi, TMMOB Mimarlar Odası, TÜSTAV'ın kayıtlarından da yararlanılmıştır...
;){kind=link}
Yorumlar (0)