Destan Konu Edilen Keşanlı Ali Kimdir

Adı Cemali’ydi. Kürt’tü. Yasak olduğu bir zamanda yaşadı. Edebiyat onu Keşanlı Ali yaptı. Sonra da unuttu. Unutmak, edebiyatın en kolay işidir. Hatırlamak ise en zoru. Ama hatırlamak, yasakların kimyasını bozmanın tek yoludur. Çünkü hatırlanan her şey, yasaklanmış bir şeydir. Ve yasaklanmış her şey, bir gün yeniden yazılmayı bekler.

Kürt Cemali’nin Gerçek Öyküsü

Keşanlı Ali diye bir destan yoktu. Hiç olmadı. Bir mahallede, Ankara’nın Altındağ’ında, puşt zulasının henüz kurulmadığı, yoksulluğun hâlâ sade ve çıplak olduğu bir sokakta, bir adam yaşadı. Adı Cemali’ydi. Kürt Cemali. Kimse ona destan yazmadı çünkü o yıllarda Kürt yazmak, Kürt demek, Kürt olmak yasaktı. Edebiyat da yasağa boyun eğdi. Cemali’yi aldı, adını değiştirdi, doğduğu yeri unutturdu, dilini kesti, sonra da Keşanlı Ali diye bir kahraman uydurdu. Olmayan destanın olmayan kahramanı.

Yasaklar edebiyatın kimyasını bozar. Bir kelimeyi yasakladığınızda sadece o kelimeyi değil, o kelimenin taşıdığı bütün hatıraları, kokuları, annelerin ninni söyleyişini, babaların küfür edişini de yasaklamış olursunuz. Edebiyat o yasakların gölgesinde yürümeyi öğrenir. Yavaş yavaş, adım adım. Önce isimleri değiştirir. Sonra coğrafyayı. Sonra dili. En sonunda da gerçeği. Gerçek, yasakların elinde bir hamur gibi yoğrulur. Bazen bir destan olur, bazen bir roman, bazen de hiçbir şey.

Altındağ’da, o dar sokaklarda, Cemali’nin yaşadığı evin duvarları inceydi. Komşuların ne konuştuğu, ne yediği, ne ağladığı duyulurdu. Kimse kimseyi “Kürt” diye çağırmıyordu. Çağırsa bile fısıltıyla. Çünkü fısıltı bile tehlikeliydi. Edebiyat ise o fısıltıyı duymazdan geldi. Daha yüksek sesle konuştu. Daha temiz, daha düzgün, daha “millî” bir dil kurdu. Keşanlı Ali’yi yarattı. Keşanlı Ali yiğitti, cesurdu, haksızlığa karşı dururdu. Ama Kürt değildi. Hiçbir zaman Kürt olmamıştı. Olması da gerekmiyordu. Çünkü edebiyat artık gerçeği değil, izin verileni yazıyordu.

 

 Bir Destanın Kahramanı Olmak mı?  Yok Olmak mı?

Bir destanın kahramanı olmak, aslında yok olmaktır. Cemali, Keşanlı Ali olurken silindi. Adı silindi, dili silindi, çocukluğunun geçtiği sokakların isimleri değişti. Edebiyat onu “destanlaştırırken” aslında yok etti. Çünkü destan, yasakların izin verdiği kadarıyla gerçektir. Gerisi uydurmadır. Uydurma ise bazen gerçeğin yerini alır. İnsanlar uydurmayı gerçek sanmaya başlar. Bir süre sonra kimse Cemali’yi hatırlamaz. Herkes Keşanlı Ali’yi bilir. Okullarda, kitaplardan, ağızlardan dolaşan bir isim. Oysa o ismin altında bir adam vardı. Bir adam ve onun yasaklanan dili.

Yasaklar edebiyatın içine sızdığında, edebiyat artık edebiyat olmaktan çıkar. Bir şeyleri gizleme sanatı haline gelir. Kelimeler, asıl anlamlarını kaybeder. Bir cümle kurulurken, o cümlenin neyi söylemediği, neyi sakladığı daha önemli hale gelir. Yazar, yazdığından çok yazamadığıyla konuşur. Okur ise satır aralarını okumayı öğrenir. Ama satır araları da bir süre sonra dolar. Yasaklar o kadar derinlemesine yerleşir ki, artık yasaklanmayan bir şey kalmaz. Her şey ya izinlidir ya da yoktur.

Ankara, Altındağ

Cemali’nin yaşadığı mahallede, akşamları evlerin önünde oturulurdu. Kadınlar soğan doğrar, erkekler sigara yakar, çocuklar tozun içinde oynardı. Kimse destan anlatmazdı. Kimse kahramanlık hikâyesi uydurmazdı. Çünkü hayat zaten yeterince zordu. Destan, zor hayatların süsü değildir. Destan, zor hayatların yok edilmesidir. Edebiyat, o yok edilişe ortak olduğunda, kendi kimyasını bozar. Artık gerçeği taşıyamaz. Sadece izin verileni taşır. Ve izin verilen, her zaman eksiktir.

Bugün hâlâ bazı kitaplarda Keşanlı Ali geçer. İnsanlar onu okur, beğenir, unutur. Kimse sormaz: Bu adam gerçekten kimdi? Hangi dilde konuşuyordu? Hangi sokaklarda yürüyordu? Çünkü sorular da tehlikelidir. Sorular, yasakların yeniden açılmasına yol açabilir. Edebiyat ise soru sormayı çoktan bıraktı. Cevap vermeyi seçti. Ve verdiği cevaplar, her zaman eksikti.

Bir destan yoktu. Bir kahraman yoktu. Sadece bir adam vardı. Adı Cemali’ydi. Kürt’tü. Yasak olduğu bir zamanda yaşadı. Edebiyat onu Keşanlı Ali yaptı. Sonra da unuttu. Unutmak, edebiyatın en kolay işidir. Hatırlamak ise en zoru. Ama hatırlamak, yasakların kimyasını bozmanın tek yoludur. Çünkü hatırlanan her şey, yasaklanmış bir şeydir. Ve yasaklanmış her şey, bir gün yeniden yazılmayı bekler.